|
|
Eğlence
|
|
Satranç
Oyunun Oynanma Şekli ve Kuralları
Taşlar ve Hareketleri
Satrançta taşların hareketleri birbirine benzemez her taşın kendine özgü
bir hareketi vardır. Eğer bir taş hareket edebildiği bir istikamette
karşı tarafın taşına rastlarsa o taşı alma hakkı vardır ( bu olaya taşı
yemek denir ). Eğer taşı almak oyuncunu işine gelmezse istediği başka
bir taşı oynaya bilir. Her alınan taş oyundan çıkarılır ve o kareye taşı
oyundan çıkartan oyuncunun taşı konur.
 Kale:
Kale yatay ve düşey eksenini de her haneye hareket ettirilebilir.
Kalenin yolu üzerinde kendi taşlarından biri varsa o taş kalenin yolunu
keser ve üzerinden atlayamaz, en fazla yolunu kesen taşın bir önündeki
haneye kadar ilerletile bilir. Eğer yolu üzerinde karşı tarafın taşı
varsa onu alabilir ve kale o taşın yerine konur.Yani iki durumda da kale
yoluna devam edemez.
Değeri: Bir fil veya bir at ile iki piyona eşittir.
 At:
Satrançta ata sıçrama hareketi verilmiştir. Bu da şöyle olur. At
civarındaki hanelerden hiç birine değmeden atlayarak kendi hanesi
renginde olmayan hanelere sıçrar orada bulunan karışı tarafın taşlarını
tehdit eder. Atın hareketi kolayca bir ve iki ileri veya iki yana bir
ileri hareketi ile özetlene bilir, ileri yerine geri de olabilir. Bu
harekete "L" hareketi denir.
Değeri: Fil ile aynı değerdedir, üç piyon değerine de eşittir,
fakat oyunun şekline göre değeri değişebilir.
 Fil:
Fil yan çapraz bütün istikametlere gidebilir. Her takımın iki
fili vardır. Bunlardan biri beyaz, diğeri kahverengi hanelerde hareket
eder. Fil hareketi esnasında herhangi bir taşa rastlarsa durum kalede
olduğu gibidir. Kendi taşından öteye geçemez, yanında kalır. Düşman
taşını ise alıp yerine geçebilir ama daha öteye geçemez.
Değeri: At ile aynı değerdedir, üç piyon değerine de eşittir,
fakat oyunun şekline göre değeri değişebilir.
 Vezir:
Fil ve kalenin oynadığı rolü vezir tek başına yapar. Kale gibi düz fil
gibi çapraz gider. Yani çapraz ,yatay ve düşey eksenlerde hareket
edebilir. Her hangi bir taşa rastlarsa durumu fil ve kare gibidir.
Değeri: Bir kale ile bir filin değerleri toplamından daha
değerlidir. İki kalenin değerine eşittir.
 Şah:
Oyunun en önemli taşı şahtır. Oyunun amacı karşı tarafın
şahını almak olduğu için en iyi korunması gereken taş şahtır. Şah
çevresindeki tüm hanelere hareket edebilir. Fakat bir seferde en fazla
bir hane hareket ettirile bilir. Çevresindeki hanelerde rakip taş varsa
o taşı alır ve yerine geçer, kendi taşı varsa o haneye hareket edemez.
Değeri: Oyunun en önemli taşıdır bu taş yenildiği taktirde oyun
biter.
 Piyon:
Piyonlar daima öne doğru ve sadece bir hane ilerleye bilirler, geri
gidemezler. Eğer piyon dizilişte yerleştirildiği haneden ilk defa
hareket ettiriliyorsa isteğe bağlı olarak iki hane de ilerletilebilir.
Diziliş yerinden oynatılan bir piyon bir daha iki hane oynatılamaz. Bir
piyon tam karşısında yer alan bir piyonu asla oyundan çıkartamaz. Fakat
sağ veya sol ön çaprazında bir piyon varsa onu oyundan çıkarta bilir ve
yerine geçer. Eğer bir piyon karşı tarafın ilk hanesine ulaşa bilirse
piyonun rütbesi değişir. Oyuncu piyonu fil, at veya vezir ilan edebilir.
Değeri: Piyon oyundaki en değersiz taştır ve değeri bir piyona
eşittir.
Oynama Şekli
Satranç oyunu iki kişi tarafından oynanır.Taşlar aşağıda gösterilen sıra
ile karşılıklı olarak dizilir. İki ayrı renkte olması gerekli olan
taşların özelliklerine göre dizilmek zorunluluğu vardır. Daha önce
açıkladığımız gibi kendisine özgü hareketlerle başlayan oyun sıra ile
oynanır. Yapılan hamleler ile karşı tarafın taşları eksiltilmeye
çalışılır. Oyunda başarılı olabilmek için şah esir alınmalıdır.Şahın bu
duruma düşmesi mat olarak adlandırılır. Şah yapan taraf oyunu kazanmış
olur.
Bir oyuncu yaptığı hamle ile doğrudan doğruya karşı tarafın şahını
tehtit edebilir. Böyle bir durumda karşı tarafa tehlike haber
verilmelidir, haber vermek amacı ile "şah" denir. Tehdit edilen bir şah
üç şekilde muhafaza edilebilir.
1- Şah kendini tehdit eden taşı alabilecek durumda olabilir. Bu durumda
düşman taşı alınarak tehlikenin önüne geçilebilir.
2- Şah düşman taşları tarafından tehdit edilmeyen bir haneye çekilerek
tehlike önlenebilir.
3- Şahın önüne kendi taşlarından biri çekilerek tehdit önlenebilir.
Eğer şah yukarıda söylenen üç yoldan hiçbiri ile korunamazsa, yani şah
bütün yöntemlere rağmen karşı tarafın tehdidinden korunamazsa, şah
teslim olur.
Bir şah şah denilmediği halde kendisine ait bütün taşların harp hattı
dışına çıkması ya da kendi ordusunun mevcut taşlarından hiçbirinin
hareket edememesi yüzünden bizzat kendisi hareket etmek mecburiyetinde
kalırsa ve şahın hareket edebileceği bütün haneler düşman ordusunun
taşları tarafından tehdit edilirse oynanan oyun bitmiş sayılır. Böyle
durumlara pat denir ve oyun kimse tarafından kazanılmış sayılmaz.
Oyunun Kuralları
1- Oyuna hangi oyuncunun başlayacağı kura ile tesbit edilir. Oyuna
başlayan oyuncu beyaz taşları alır. Diğer oyuna geçildiğinde oyuncular
renkleri değişirler.
2- Tahtanın sağ köşesine beyaz hane gelmelidir.
3- Tahtanın yanlış koyulduğu fark edilirse oyun bozulur. Yanlış tahta
ile kazanılan oyun geçersiz sayılır.
4- Eğer taşlar yanlış hanelere konulmuşsa ya da taşlar eksik olarak
konmuşsa beş hamleden önce talep etmek şartı ile oyunu bozarak baştan
başlamak mümkündür. Beş hamleden sonra bu hak kaybolur taşlar nasıl
koyulmuşsa oyun sonuna kadar aynı vaziyette oynanır.
5- Bir oyuncu bir taşı oynamak üzere tutarsa hatta taşa hafif dokunursa
o taşı oynamaya mecburdur.
6- Oynanan yada elden bırakılan taşı geri almak yasaktır.
7- Bir oyuncu oyun kurallarına göre alınması mümkün olmayan bir taşa
dokunacak olursa karşı tarafın oyuncusu hamlesini henüz oynamamışsa taşa
dokunan oyuncuya şahı oynamak gibi bir ceza verebilir. Bu ceza rok olmaz
şah hiç bir yere oynayamayacak durumdaysa cezadan vazgeçilir.
8- Bir oyuncu taşı yanlış yere koymuşsa karşı taraf aynı taşın doğru
olarak yerine konmasını veya yerinde kalmasını isteyebilir veya şahını
oynatmasını isteyebilir.
9- Eğer oyuncunun biri bir taşı oynayarak karşı tarafa şah dememiş fakat
oynanan taş şahı tehdit ediyorsa, aradan bir kaç hamle geçtikten sonra
şahın tehdit altında olduğu görüldüğünde, şahı tehdit eden taşa kadar
bütün hamleleri geri almak lazımdır. Hangi taşın geri alınacağı
bulunamazsa oyun bozulur.
10- Oyunculardan biri oyun sonlarında diğer oyuncudan zayıf durumda ise
rakibinden elli hamlede oyunu mat etmesini isteyebilir. Aksi halde pat
olur.
11- Bir oyuncu peş peşe iki hamle birden oynarsa karşı taraf istediği
hamleyi oynatır.
Bazı Özel Kurallar
Rok Yapma: Satrançta daima bir hamlede bir taş oynanır. Bu kaidenin tek
bir istisnası vardır. Her oyuncuya her oyunda bir kereye mahsus olmak
üzere bir kere iki taşı birden hareket ettirme müsaadesi verilmiştir. Bu
iki taş şah ve kaledir. Rok yapmak için bu iki taşın yerinden hiç
kımıldamamış olması gerekir ve aralarında herhangi bir taş
bulunmamalıdır. Rok yapmak için kale şahın yanına getirilir. Şahta
kelenin yerinden atlayarak kalenin yanına konur. Eğer şah kendine yakın
kale ile rok yapmışsa kısa rok, uzak kale ile yapmışsa uzun rok denir.
Karşı taraf şah demiş ise tehdit edilen taraf rok yapamaz. Rok yapmak
istediğinde şahın geçeceği ve gideceği hanelerden biri düşman tehdidi
altındaysa bu durum rok yapmaya mani değildir.
Vezir Çıkma Şartları
Bir piyonun vezir çıkabilmesi için şu şartlar gereklidir :
1) Şah piyonun önünde olmalı
2) O pozisyonun kazanılmış olması
Bu şartlar sağlanırsa piyon rahatlıkla vezire çıkabilir. Şah piyonun
önüne geçemezse rakip kendi şahıyla bloke etme yoluna gider.
Kayım Veya Pat
Bir oyuncu karşı tarafın
şahını her vakit mat edemez. Eğer iki tarafın birbirlerini yenmeye gücü
kalmamışsa oyun kayım olur.
1- İki şah karşı karşıya kalmışsa oyun kayım olur.
2- Bir şah bir fil veya bir ata karşı bir şah durumunda oyun gene kayım
olur.
3- İki taraf aynı hamlelerini oynar ise veya bir taraf öbür tarafa
devamlı şah der ise oyun gene kayım olur. Üç hamlede oyun
değiştirilmelidir.
Taşların
Dizilişleri
|
|
